Kiến thức tổng quan chẩn đoán và điều trị bệnh gai xương

Gai xương là sự phát triển thêm ra của xương trên thân đốt sống, đĩa sụn hay dây chằng quanh khớp. Nguy cơ mắc bệnh gai cột sống tăng theo độ tuổi và nam bị nhiều hơn nữ.

gai-cot-song

Có 3 nguyên do chính dẫn đến gai cột sống:
1. Sự lắng đọng canxi ở các dây chằng đốt sống: Trường hợp này phổ biến trong thoái hóa cột sống ở người nhiều tuổi; đó là sự lắng đọng canxi dưới dạng calcipyrophosphat. Thoái hóa cột sống là một rối loạn có thể dẫn đến mất kết cấu và chức năng thông thường của cột sống. Sự thoái hóa có thể xảy ra ở một trong các thành phần cấu tạo của cột sống: xương đốt sống, đĩa sụn, các dây chằng bám quanh khớp. Quá trình thoái hóa làm mất nước (chiếm 80% trong sụn) và biến đổi một số chất, làm sụn khớp dễ bị canxi hóa. Viêm dây chằng đốt sống cũng là một căn nguyên gây ra gai xương do quá trình viêm tái phát nhiều lần làm xơ hóa và khép canxi ở gốc các dây chằng đốt sống nên trên phim x. Quang thấy có hình ảnh giống “gai”.
2. Chấn thương: Chấn thương làm hư hại xương hoặc khớp ở cột sống, và phản ứng của thân thể để sửa chữa nơi bị thương tổn sẽ dẫn đến sự hình thành gai cột sống. Trong trường hợp này, gai cũng có thể hình thành từ sự lắng đọng canxi ở dây chằng đã dày lên do phản ứng viêm.
3. Viêm khớp đốt sống kinh niên: Quá trình viêm ảnh hưởng đến phần sụn đốt sống, lâu ngày phần sụn này bị hao ngót dần, khiến bề mặt trơn láng của nó trở nên thô ráp, sần sùi và sau cùng hai bề mặt xương xúc tiếp, cọ sát lên nhau. Đến khi này, thân thể sẽ có một quá trình tự điều chỉnh để khắc phục hiện tượng trên, nhưng thành quả của quá trình chỉnh sửa lại là sự hình thành gai xương. Do đó, có thể nói gai cột sống là một thỏa mãn tự nhiên của thân đối với phản ứng viêm.

Vả lại một vài bệnh cột sống như viêm xương-khớp cột sống (spondylarthrite), bệnh viêm cứng cột sống (spondylarthrite ankylosante – bệnh “bamboo spine”) … cũng dẫn tới gai xương.
Như thế “gai” là hình ảnh x.Quang, hậu quả của sự lắng đọng canxi ở bờ đốt sống hoặc ở dây chằng đốt sống do viêm hoặc sau chấn thương. Đó không phải là một “bệnh”.
Nhiều người vẫn nghĩ gai có thể mọc rất dài và đâm vào tủy hoặc các thành phần khác… Thật ra, gai thường chỉ có chiều dài vài milimet. Đa số gai xương xuất hiện ở mặt trước và bên, hiếm khi mọc ở phía sau, do đó ít đè nén vào tủy và rễ thần kinh.
Biểu hiện phổ biến khiến người bệnh phải đi khám là đau điếng lưng, đau vai hoặc cổ, lan xuống cánh tay, tê tay…, Có khi làm hạn chế vận động ở cổ, vai, lưng dưới. Khi chụp x. Quang cột sống người ta khám phá có “gai”. Thật ra đây là sự khám phá tình cờ vì người bệnh đau là do quá trình viêm, không phải do gai “đâm” gây đau như người ta vẫn nghĩ. Có nhiều trường hợp chụp x. Quang cột sống thấy có gai nhưng người ta không bị đau lưng, ngược lại có nhũng trường hợp bệnh nhân đau lưng nhưng khi chụp phim cột sống không thấy có gai.
Khi được bác sĩ chẩn đoán gai cột sống, một số người bệnh thường nghĩ ngay đến việc mổ để cắt đi “cái gai” đáng ghét này! Nhưng thực tế không hề có chỉ định và không thể “mổ cắt gai xương”. Việc chữa trị bệnh “gai cột sống” (thực chất là điều trị đau ê ẩm vùng lưng) thường nghiêng về bảo tàng. Những thuốc thường sử dụng là nhóm giảm đau kháng viêm không steroid, nhóm giãn cơ. Đôi lúc người ta dùng một vài dụng cụ nâng đỡ như nẹp cổ… Để giảm bớt gánh nặng lên các đốt sống mắc phải bệnh.
Các cách thức chữa trị tương trợ gồm châm cứu, vật lý trị liệu (giúp giảm đau và tăng vận động ở một vài cơ khớp bị ảnh hưởng), tập thể dục liên tục. Cần tránh những môn nặng bắt cột sống phải chịu một cân nặng lớn như đẩy tạ, nhảy cao… Nên tập các môn thể thao dưới nước như bơi lội, aerobic để giúp giảm sức nặng của thân. Yoga cũng là một phương pháp giúp giảm cân nặng thân thể lên phần đốt sống bệnh, đồng thời làm thư giãn vùng cơ bị ảnh hưởng.
Người bệnh phải bảo đảm trọng lượng thân thể vừa phải, tránh tăng trọng nhiều không kể xiết. Về chế độ ăn, một số nghiên cứu cho rằng nên thêm muối để giúp thân thể tái thu nạp một phần canxi vào máu.
Giải phẫu được đặt ra khi có sự vôi hóa hầu hết các dây chằng đốt sống làm hẹp ống tủy hoặc các lổ tiếp hợp ở cột sống, gây áp chế các rễ tâm thần. Tuy nhiên, không phải cứ lấy gai đi là bệnh sẽ hết vĩnh viễn vì gai xương có thể mọc lại ở cùng vị trí cũ.

Add a Comment